Test ELM.03 — zestaw 6

Dlaczego tak

Nagłe asymetryczne opadnięcie twarzy, niedowład kończyny i zaburzenia mowy to typowe objawy udaru, przy których liczy się czas dotarcia do szpitala. Przyspieszony oddech po wysiłku jest normalną reakcją organizmu, a zaczerwienienie skóry to objaw oparzenia pierwszego stopnia, niegroźny dla życia.

Dlaczego tak

Ból zamostkowy o charakterze gniecenia, promieniujący do lewej ręki lub żuchwy, z bladością i potami, to klasyczny obraz zawału serca wymagający natychmiastowego wezwania pogotowia. Hipoglikemia daje poty i bladość, ale bez bólu w klatce piersiowej — dlatego sam zestaw poty i bladość nie wystarcza do rozpoznania.

Dlaczego tak

Brak reakcji i brak prawidłowego oddechu oznaczają zatrzymanie krążenia — należy natychmiast wezwać pomoc i rozpocząć uciskanie klatki piersiowej. Pozycję bezpieczną stosuje się tylko u osoby nieprzytomnej, która oddycha prawidłowo; ułożenie w niej osoby bez oddechu i czekanie odbiera jej szansę na przeżycie.

Dlaczego tak

Ból szyi i zaburzenia czucia po upadku z wysokości wskazują na uraz kręgosłupa szyjnego; każde niepotrzebne poruszenie może uszkodzić rdzeń kręgowy. Poszkodowanego zostawia się w zastanej pozycji i stabilizuje głowę. Ruchy głową czy przenoszenie są niebezpieczne, a pozycja boczna jest dla osoby nieprzytomnej.

Dlaczego tak

Pierwszym krokiem pierwszej pomocy jest ocena bezpieczeństwa: ratownik, który sam ulegnie porażeniu lub urazowi, nie pomoże poszkodowanemu. Dotknięcie gołymi rękami osoby, która może być pod napięciem, grozi porażeniem ratownika, dlatego najpierw wyłącza się zasilanie i zatrzymuje maszynę.

Dlaczego tak

Rękawiczki jednorazowe chronią ratownika przed zakażeniami przenoszonymi przez krew i są stałym wyposażeniem apteczki. Brak rękawiczek nie zwalnia z udzielenia pomocy — można użyć folii lub worka — dlatego rezygnacja z pomocy jest błędna; spirytus nie chroni ratownika i podrażnia ranę.

Dlaczego tak

Pozycja boczna bezpieczna zapobiega zapadaniu się języka i zachłyśnięciu treścią żołądkową, a pozwala stale obserwować oddech. Ułożenie na plecach z głową na podwyższeniu zgina szyję i może zamknąć drogi oddechowe nieprzytomnego — to częsty, groźny odruch, zamiast udrożnienia przez odchylenie głowy.

Dlaczego tak

W pozycji bezpiecznej trzeba stale kontrolować oddech, bo stan nieprzytomnego może się pogorszyć i wymagać resuscytacji; po ok. 30 minutach zmienia się bok, aby uniknąć ucisku na ramię. Nieprzytomnemu nie podaje się płynów — mogłoby dojść do zachłyśnięcia — a pozostawienie go bez obserwacji jest błędem.

Dlaczego tak

Dyspozytor potrzebuje adresu i sposobu dojazdu, liczby i stanu poszkodowanych oraz danych zgłaszającego; rozmowę kończy dyspozytor, bo może chcieć przekazać instrukcje. Przyczynę wypadku ustala się dużo później — czekanie na nią przed wezwaniem pomocy opóźnia przyjazd zespołu ratownictwa.

Dlaczego tak

Numer 112 obsługuje Centrum Powiadamiania Ratunkowego, które przekazuje zgłoszenie odpowiednim służbom (pogotowiu, straży, policji). W Polsce działa też numer 999 pogotowia ratunkowego i 998 straży pożarnej; numer 997 był numerem policji, obecnie obsługiwanym także przez CPR, ale nie jest jednolitym europejskim numerem alarmowym.

Dlaczego tak

Krwotok zewnętrzny tamuje się przez bezpośredni ucisk rany jałowym opatrunkiem, a następnie opatrunek uciskowy; opaskę uciskową stosuje się dopiero, gdy krwotoku z kończyny nie da się opanować inaczej. Samo uniesienie kończyny bez ucisku nie zatrzyma silnego krwawienia, a przemywanie opóźnia pomoc.

Dlaczego tak

Chłodzenie chłodną wodą przez ok. 10–20 minut zatrzymuje proces uszkadzania tkanek i łagodzi ból; potem zakłada się jałowy opatrunek. Tłuszcz zatrzymuje ciepło w skórze i utrudnia opatrzenie rany, a lód przyłożony bezpośrednio może spowodować odmrożenie uszkodzonej skóry, dlatego obie metody są błędne.

Dlaczego tak

Amputowaną część zabezpiecza się w suchym, czystym woreczku, który umieszcza się w drugim woreczku z wodą i lodem — to chłodzi tkanki bez ich zamrożenia. Bezpośredni kontakt z lodem uszkadza tkanki i może uniemożliwić replantację, a spirytus niszczy komórki, dlatego te sposoby są błędne.

Dlaczego tak

Omdlenie to krótkotrwała utrata przytomności wynikająca z niedokrwienia mózgu; uniesienie nóg poprawia napływ krwi do głowy, a chłodne miejsce łagodzi przyczynę. Uciskanie klatki piersiowej stosuje się tylko przy braku prawidłowego oddechu, a podawanie płynów osobie, która nie odzyskała pełnej przytomności, grozi zachłyśnięciem.

Dlaczego tak

Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji zalecają uciskanie dolnej połowy mostka, na głębokość 5–6 cm, w tempie 100–120 uciśnięć na minutę, z pełnym odprężeniem klatki. Uciśnięcia zbyt płytkie nie wytwarzają przepływu krwi, a ucisk po lewej stronie (nad sercem) jest mitem — prawidłowe miejsce to środek klatki piersiowej.

Dlaczego tak

Wytyczne ERC dla dorosłych zalecają 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze, niezależnie od liczby ratowników, aż do przyjazdu pomocy lub powrotu oddechu. Stosunek 15:2 dotyczy resuscytacji dzieci prowadzonej przez przeszkolonych ratowników i jest najczęstszą pomyłką; 5:1 to stary, dawno wycofany schemat.

Dlaczego tak

AED sam analizuje rytm serca i wydaje głosowe polecenia; każda minuta opóźnienia defibrylacji zmniejsza szansę przeżycia, dlatego używa się go natychmiast po dostarczeniu. Osoba oddychająca nie wymaga defibrylacji, a do użycia AED nie trzeba żadnej zgody — jest przeznaczony dla świadków zdarzenia.

Dlaczego tak

Materiały eksploatacyjne zużywają się w trakcie pracy urządzenia i są okresowo uzupełniane lub wymieniane — należą do nich oleje, smary, filtry, płyny chłodzące. Stal S235JR i stop EN AW-6060 to materiały konstrukcyjne, z których wykonuje się części nośne; z nich wykonany jest też wał czy korpus, więc nie są materiałami eksploatacyjnymi.

Dlaczego tak

Mosiądz jest stopem miedzi z cynkiem (np. CuZn39Pb3 z dodatkiem ołowiu poprawiającym skrawalność), dobrze się obrabia i jest odporny na korozję w powietrzu, dlatego stosuje się go na złączki. Brąz to stop miedzi z innymi pierwiastkami niż cynk jako głównym dodatkiem (np. z cyną), co sprawia, że bywa z mosiądzem mylony, bo oba są stopami miedzi.

Dlaczego tak

Granica plastyczności Re jest miarą wytrzymałości — do tego naprężenia materiał odkształca się sprężyście i po odciążeniu wraca do pierwotnego kształtu. Lepkość charakteryzuje ciecze, np. oleje, a nie metale konstrukcyjne, a przewodność cieplna to właściwość fizyczna niezwiązana z przenoszeniem obciążeń.

Dlaczego tak

Klasa lepkości ISO VG oznacza średnią lepkość kinematyczną w mm²/s (cSt) w temperaturze 40°C, z tolerancją ±10%, więc VG 46 to ok. 41,4–50,6 mm²/s. Pa·s jest jednostką lepkości dynamicznej, a nie kinematycznej — dlatego odpowiedź z tą jednostką, choć z właściwą liczbą, jest błędna.

Dlaczego tak

Dwa metale o różnych potencjałach, połączone i zwilżone elektrolitem, tworzą ogniwo; metal mniej szlachetny — tu aluminium — staje się anodą i roztwarza się. Korozja chemiczna zachodzi bez udziału elektrolitu, np. w gorących gazach przy obróbce cieplnej, a przy temperaturze otoczenia i wilgoci mechanizm jest elektrochemiczny.

Dlaczego tak

Jony chlorkowe miejscowo niszczą warstwę pasywną stali nierdzewnej, co prowadzi do powstania wżerów — małych na powierzchni, ale głębokich. Korozja równomierna usuwa materiał z całej powierzchni w podobnym tempie i jest łatwa do przewidzenia, natomiast wżery są groźne właśnie dlatego, że przy niewielkim ubytku masy mogą przebić ściankę.

Dlaczego tak

Powłoka cynku nałożona ogniowo jest gruba i chroni stal także przy uszkodzeniu, bo cynk jako metal mniej szlachetny koroduje w pierwszej kolejności (ochrona katodowa). Oksydowanie daje cienką warstwę tlenków, wystarczającą na elementy pracujące w suchym pomieszczeniu i natłuszczone, ale nie chroni długo przed deszczem.

Dlaczego tak

Protektor z metalu mniej szlachetnego niż stal (magnez, cynk) tworzy z nią ogniwo, w którym to on jest anodą i ulega zniszczeniu, a chroniona konstrukcja staje się katodą. Pasywacja polega na wytworzeniu cienkiej warstwy tlenkowej na powierzchni samego chronionego metalu i nie wymaga zewnętrznej anody.

Dlaczego tak

Anodowanie to elektrochemiczne wytworzenie na aluminium grubej, twardej warstwy tlenku glinu, odpornej na korozję i ścieranie, która może być też barwiona. Nawęglanie jest obróbką cieplno-chemiczną stali, a oksydowanie alkaliczne (czernienie) także dotyczy stali — obie metody nie mają zastosowania do aluminium.

Dlaczego tak

Trwałość powłoki malarskiej zależy od przygotowania podłoża: rdzę usuwa się mechanicznie lub chemicznie, powierzchnię odtłuszcza, a potem nakłada podkład antykorozyjny i farbę nawierzchniową. Farba nałożona na rdzę odpada razem z nią, a rdza rozwija się dalej pod powłoką; wilgoć na powierzchni pogarsza przyczepność.

Dlaczego tak

Konserwacja czasowa chroni powierzchnie obrobione na okres składowania i łatwo ją usunąć przed montażem — stosuje się smary i oleje konserwacyjne oraz papier lub folię z inhibitorem korozji. Farba czy cynkowanie zmieniłyby wymiary i chropowatość szlifowanych czopów, które muszą pasować do łożysk.

Dlaczego tak

Stal C45 zawiera ok. 0,45% węgla, dzięki czemu dobrze się hartuje i po ulepszaniu ma korzystne połączenie wytrzymałości i ciągliwości, stąd stosuje się ją na wały i koła zębate. S235JR ma zbyt mało węgla, by się skutecznie hartować, a DC01 to blacha do tłoczenia na zimno — obie są materiałami konstrukcyjnymi niskowęglowymi.

Dlaczego tak

Stal X5CrNi18-10 (1.4301) zawiera ok. 18% chromu i 10% niklu, tworzy warstwę pasywną odporną na wodę i środki myjące i jest dopuszczana do kontaktu z żywnością. Stal 100Cr6 jest bardzo twarda i odporna na ścieranie, co bywa mylące, ale nie jest odporna na korozję i rdzewieje w wilgotnym środowisku.

Dlaczego tak

Brąz cynowy ma dobre właściwości ślizgowe, niski współczynnik tarcia ze stalą i odporność na zatarcie, a jest miększy od wału, więc zużywa się panewka, a nie wał. Czysta miedź jest świetnym przewodnikiem elektrycznym, ale jest zbyt miękka i skłonna do zacierania, dlatego nie nadaje się na panewki mimo pokrewieństwa z brązem.

Dlaczego tak

Ceramika z tlenku glinu jest bardzo dobrym izolatorem elektrycznym, a jednocześnie przewodzi ciepło znacznie lepiej niż tworzywa sztuczne i znosi wysokie temperatury, dlatego służy na podłoża modułów mocy i izolatory. Grafit przewodzi prąd, więc nie może być izolatorem, a PVC jest tworzywem sztucznym, które słabo odprowadza ciepło i mięknie w wysokiej temperaturze.

Dlaczego tak

FR-4 jest kompozytem: włókno szklane w postaci tkaniny zapewnia wytrzymałość i stabilność wymiarową, a żywica epoksydowa z uniepalniaczem spaja tkaninę i izoluje. Istnieją płytki na podłożu aluminiowym i ceramicznym, ale stosuje się je w szczególnych przypadkach, np. dla diod dużej mocy, a nie jako typowy materiał płytek.

Dlaczego tak

Włókna węglowe mają bardzo wysoki moduł sprężystości, a osnowa polimerowa jest lekka, więc CFRP daje sztywne i lekkie elementy — zmniejsza to masę ruchomych ramion i bezwładność. Osnowa żywiczna ogranicza jednak temperaturę pracy do ok. 100–200°C, a kompozytu nie można kuć, bo jest kruchy w porównaniu z metalami.

Dlaczego tak

Połączenie rozłączne można rozłączyć bez uszkodzenia elementów łączących i łączonych — wpust wyjmuje się z rowka i koło zdejmuje z wału. Połączenia spawane, lutowane i nitowe są nierozłączne: ich rozłączenie wymaga zniszczenia spoiny, lutu lub nitu, choć nit bywa mylnie uważany za rozłączny, bo jest oddzielnym elementem.

Dlaczego tak

Przy lutowaniu topi się tylko lut, który zwilża powierzchnie i krzepnąc spaja elementy; materiał rodzimy pozostaje w stanie stałym. Spawanie wymaga nadtopienia brzegów łączonych elementów, a zgrzewanie ich docisku i nagrzania — to właśnie brak nadtapiania materiału rodzimego odróżnia lutowanie od spawania.

Dlaczego tak

Lut zwilża tylko czyste, nieutlenione powierzchnie; topnik usuwa tlenki i chroni przed ponownym utlenieniem, a pobielenie ułatwia połączenie. Smar tworzy warstwę, której lut nie zwilża, więc połączenie byłoby słabe; przegrzanie niszczy izolację i powoduje utlenianie, zamiast poprawiać jakość lutu.

Dlaczego tak

Nakrętki z pierścieniem poliamidowym, podkładki zabezpieczające i kleje anaerobowe zapobiegają obracaniu się nakrętki pod wpływem drgań. Przekroczenie momentu dokręcenia może rozciągnąć śrubę ponad granicę plastyczności i zerwać gwint, a smar zmniejsza tarcie w gwincie, co jeszcze ułatwia samoodkręcanie.

Dlaczego tak

Tolerancja T = B − A jest zawsze dodatnia i określa, o ile wymiar rzeczywisty może się zmieniać. Odchyłka dolna to różnica między wymiarem dolnym granicznym a nominalnym, może być ujemna lub dodatnia, a luz dotyczy dwóch współpracujących części, nie jednego wymiaru.

Dlaczego tak

Tolerancja to różnica odchyłek: T = es − ei = −0,020 − (−0,041) = 0,021 mm; wymiary graniczne to 29,980 mm i 29,959 mm. Wynik 0,061 mm otrzymuje się po błędnym dodaniu wartości bezwzględnych odchyłek, a pozostałe odpowiedzi to same odchyłki, a nie ich różnica.