Test MEC.08 — zestaw 5

Dlaczego tak

Nawęglanie zwiększa zawartość węgla w warstwie wierzchniej, dzięki czemu po hartowaniu powierzchnia jest twarda i odporna na ścieranie, a rdzeń ciągliwy — stosuje się je np. dla kół zębatych. Azotowanie również utwardza powierzchnię, ale azotem i bez późniejszego hartowania; normalizowanie i odpuszczanie to obróbki cieplne bez zmiany składu chemicznego.

Dlaczego tak

Obróbka wiórowa usuwa materiał w postaci wiórów, a w obróbce maszynowej wykonuje to obrabiarka: tokarka, frezarka, wiertarka, szlifierka. Trasowanie i piłowanie są pracami ręcznymi, odlewanie i kucie nie usuwają wiórów, a lutowanie i klejenie są metodami łączenia.

Dlaczego tak

Wiertło daje otwór o dokładności ok. IT11–IT12 i chropowatej powierzchni, więc do klasy H7 potrzebne jest rozwiercanie; zostawia się na nie naddatek kilku dziesiątych milimetra. Otwór wiercony od razu na wymiar nominalny jest zwykle nieco większy i niedokładny, a kołek nie zostanie prawidłowo ustalony.

Dlaczego tak

Akumulator dostarcza napięcie stałe o niezmiennej biegunowości, wynikające z reakcji chemicznych. Sieć 230 V 50 Hz i transformator spawalniczy dostarczają prąd przemienny, który zmienia kierunek 100 razy na sekundę; transformator nie jest źródłem energii, tylko przetwarza napięcie przemienne.

Dlaczego tak

W polskiej i europejskiej sieci elektroenergetycznej częstotliwość wynosi 50 Hz, a napięcie fazowe 230 V; 60 Hz stosuje się m.in. w Ameryce Północnej. Częstotliwość 0 Hz oznacza prąd stały, a 230 to wartość napięcia, a nie częstotliwości.

Dlaczego tak

Normalizacja ujednolica wymagania, co pozwala stosować wyroby różnych producentów zamiennie, podnosi bezpieczeństwo i jakość oraz ułatwia handel. Zwiększanie liczby odmian o podobnych wymiarach jest przeciwieństwem normalizacji, która dąży do ich ograniczenia.

Dlaczego tak

Normy są okresowo przeglądane, zmieniane i wycofywane; aktualny status i normę zastępującą podaje katalog PKN. Założenie, że norma obowiązuje bezterminowo, może prowadzić do stosowania nieaktualnych wymagań.

Dlaczego tak

Obróbka wiórowa usuwa materiał w postaci wiórów — tak dzieje się przy piłowaniu, skrobaniu, gwintowaniu i rozwiercaniu. Gięcie i prostowanie to obróbka plastyczna, która zmienia kształt bez usuwania materiału, a trasowanie jest czynnością przygotowawczą; toczenie i frezowanie to obróbka maszynowa.

Dlaczego tak

W obróbce plastycznej materiał odkształca się trwale bez utraty masy — tak jest przy gięciu blach, prostowaniu prętów i zakuwaniu nitów. Piłowanie, skrobanie, wiercenie i szlifowanie usuwają materiał w postaci wiórów lub pyłu, więc są obróbką wiórową lub ścierną.

Dlaczego tak

Środkownik ma ramiona ustawione tak, że jego krawędź przechodzi przez środek okręgu; wykreślenie dwóch linii pod kątem wyznacza środek czoła wałka. Szczelinomierz mierzy szczeliny, a przymiar z kredą nie zapewnia dokładności potrzebnej do wyznaczenia środka.

Dlaczego tak

Podczas gięcia warstwy zewnętrzne się wydłużają, a wewnętrzne skracają; długości nie zmienia tylko warstwa obojętna, więc na jej podstawie oblicza się rozwinięcie. Obliczenie według krawędzi zewnętrznej daje za długi, a według wewnętrznej — za krótki półfabrykat.

Dlaczego tak

Karta technologiczna opisuje przebieg procesu — kolejne operacje, stanowiska, oprzyrządowanie i normy czasu. Szczegóły jednej operacji (zabiegi, parametry, szkic) zawiera karta instrukcyjna; deklaracja zgodności i katalog części nie dotyczą procesu wytwarzania.

Dlaczego tak

Karta instrukcyjna uszczegóławia jedną operację: szkic z bazami i wymiarami do uzyskania, kolejne zabiegi, narzędzia, parametry i sprawdziany. Karta technologiczna zawiera tylko wykaz operacji bez takiego poziomu szczegółowości, co jest główną różnicą między nimi.

Dlaczego tak

Docieranie usuwa bardzo cienkie warstwy materiału pastą ścierną między współpracującymi elementami, dzięki czemu uzyskuje się bardzo gładkie i dopasowane powierzchnie zapewniające szczelność. Pilnik zdzierak zbiera duże naddatki i nie daje takiej gładkości.

Dlaczego tak

Miękkie metale zapychają drobne nacięcie dwukrotne, przez co pilnik ślizga się i przestaje skrawać; nacięcie jednokrotne (lub specjalne do aluminium) ma głębokie rowki łatwo oczyszczające się z wiórów. Nacięcie dwukrotne sprawdza się przy stali, która daje drobne, łamliwe wióry.

Dlaczego tak

Stal narzędziowa węglowa po hartowaniu uzyskuje twardość potrzebną do skrawania lub wgniatania stali, a odpuszczanie zmniejsza kruchość, by narzędzie nie pękało przy uderzeniach młotkiem. Stal S235JR, aluminium i mosiądz są zbyt miękkie — ostrze natychmiast by się stępiło.

Dlaczego tak

Materiał wkładki powinien mieć dobre właściwości ślizgowe i być bardziej miękki od łoża, tak aby zużycie skupiało się na tanim, wymiennym elemencie. Stal hartowana czy węgliki spiekane są twardsze i zużywałyby prowadnicę łoża zamiast chronić ją.

Dlaczego tak

Dokumentowanie wykonania pozwala potwierdzić, że część spełnia wymagania, i ustalić, kto ją wykonał i sprawdził; zapisuje się wyniki pomiarów kontrolnych i ocenę. Liczba zużytych narzędzi może być informacją pomocniczą, ale nie dokumentuje jakości wyrobu.

Dlaczego tak

Liniał krawędziowy przykłada się do powierzchni pod światło — prześwit wskazuje miejsca wklęsłe lub wypukłe; sprawdza się w kilku kierunkach, także po przekątnych. Pomiar suwmiarką w jednym punkcie mówi o grubości, a nie o płaskości.

Dlaczego tak

Prześwit nierównomierny na długości ramienia kątownika wskazuje odchyłkę kąta lub kształtu; jego położenie informuje, z której strony trzeba zebrać materiał. Prawidłowy kąt daje brak prześwitu (lub równomierny minimalny) na całej długości.

Dlaczego tak

Granice wymiaru to 9,98 i 10,02 mm; wartość 10,03 mm je przekracza, więc płytka nie spełnia wymagań, choć średnia mieści się w tolerancji. Wymiar 9,98 mm leży dokładnie na dolnej granicy, więc jest dopuszczalny — w kontroli ocenia się każdy pomiar, a nie tylko średnią.

Dlaczego tak

Instrukcja obsługi wskazuje czynności codzienne (czyszczenie, smarowanie, kontrola osłon i wyłączników), a instrukcja stanowiskowa uzupełnia je o wymagania zakładu. Katalog wierteł dotyczy narzędzi, a nie obsługi maszyny.

Dlaczego tak

Konserwację wykonuje się środkami zalecanymi przez producenta, a wióry usuwa szczotką lub pędzlem, co zapobiega skaleczeniom i wtłaczaniu wiórów w prowadnice. Przedmuchiwanie sprężonym powietrzem rozrzuca wióry i grozi uszkodzeniem oczu.

Dlaczego tak

Karta konserwacji umożliwia kontrolę terminów kolejnych przeglądów i śledzenie historii maszyny; zapis musi zawierać datę, zakres, materiały i podpis wykonawcy. Informacja ustna lub bez daty nie pozwala potwierdzić wykonania czynności.

Dlaczego tak

W wiertarce promieniowej ramię obraca się wokół kolumny, a głowica przesuwa po ramieniu, dzięki czemu wrzeciono dociera do każdego miejsca dużego przedmiotu. Wiertarka stołowa ma stały wysięg i nadaje się do małych przedmiotów, które przesuwa się pod wrzecionem.

Dlaczego tak

Wytaczarka pozwala obrobić duże otwory z dokładnością H7 i precyzyjnie ustawić ich położenie względem siebie. Wiertarka ręczna nie zapewni ani średnicy, ani rozstawu osi, a szlifierka do płaszczyzn obrabia powierzchnie płaskie, nie otwory.

Dlaczego tak

Stal szybkotnąca HS6-5-2 (ok. 6% wolframu, 5% molibdenu, 2% wanadu) zachowuje twardość w temperaturach skrawania do ok. 550–600°C. Stal S235JR, żeliwo i mosiądz są znacznie za miękkie, więc ostrze natychmiast by się stępiło lub wykruszyło.

Dlaczego tak

Węgliki spiekane (np. węglik wolframu w osnowie kobaltowej) są bardzo twarde i odporne na wysoką temperaturę, co pozwala na prędkości skrawania kilkakrotnie większe niż dla stali szybkotnącej. Stal konstrukcyjna i materiały nieżelazne są zbyt miękkie na ostrza narzędzi skrawających.

Dlaczego tak

Nawiertak ma krótką część wiercącą i stożkową część pogłębiającą, które razem tworzą nakiełek — gniazdo dla kła tokarki; zapobiega też znoszeniu wiertła przy rozpoczęciu wiercenia. Wykańczanie otworów na wymiar wykonuje rozwiertak, co odróżnia te narzędzia.

Dlaczego tak

Pogłębiacz walcowy tworzy płaskodenne gniazdo walcowe, w którym chowa się łeb śruby, a czop prowadzący zapewnia współosiowość z otworem. Fazowanie pod kątem 90° pod łby wkrętów stożkowych wykonuje pogłębiacz stożkowy — to najczęstsza pomyłka przy wyborze pogłębiacza.

Dlaczego tak

Jaskółczy ogon ma pochylone ścianki (np. 55° lub 60°), które uzyskuje się frezem kątowym po wcześniejszym wyfrezowaniu rowka prostokątnego. Frez tarczowy wykona rowek o ściankach prostopadłych i nie nada im pochylenia.

Dlaczego tak

Rowek pod wpust czółenkowy ma kształt wycinka koła, który wykonuje się frezem tarczowym o średnicy odpowiadającej wpustowi, zagłębiając go promieniowo w wałek. Frez modułowy służy do nacinania zębów kół metodą kształtową, a nie do rowków wpustowych.

Dlaczego tak

W uchwycie czteroszczękowym każdą szczękę przestawia się niezależnie, co pozwala ustawić dowolny punkt przedmiotu w osi wrzeciona, np. oś mimośrodowego otworu. Uchwyt trójszczękowy zawsze centruje przedmiot względem jego obwodu, więc nie umożliwi obróbki mimośrodowej.

Dlaczego tak

Podzielnica pozwala obracać wałek o dokładnie określony kąt między kolejnymi rowkami; przy przełożeniu 40:1 podział na sześć części wymaga 6 i 2/3 obrotu korbki. Imadło stałe nie umożliwia dokładnego obrotu przedmiotu, a konik tokarski jest elementem tokarki.

Dlaczego tak

Liczba obrotów korbki n = 40/z = 40/8 = 5 pełnych obrotów na każdą podziałkę. Wynik 8 obrotów to pomylenie liczby podziałów z liczbą obrotów, a 0,2 obrotu powstaje przez odwrócenie ilorazu (z/40).

Dlaczego tak

Obróbka w jednym zamocowaniu eliminuje błąd przemocowania, więc zapewnia najlepszą współosiowość. Każde przemocowanie w uchwycie trójszczękowym wprowadza bicie rzędu kilku setnych milimetra, co może przekroczyć wymaganą tolerancję.

Dlaczego tak

v = π·D·n/1000 = 3,14·60·400/1000 ≈ 75,4 m/min. Wynik 24 m/min powstaje po pominięciu π (60·400/1000), a 7,5 m/min to błąd przeliczenia jednostek o rząd wielkości; prędkość skrawania dotyczy obwodu przedmiotu, więc zależy od średnicy.

Dlaczego tak

Posuw minutowy vf = fz·z·n = 0,05·4·1000 = 200 mm/min. Wynik 50 mm/min pomija liczbę ostrzy, a 4000 mm/min to pomnożenie liczby ostrzy przez prędkość obrotową bez uwzględnienia posuwu na ostrze.

Dlaczego tak

Kontrola sprawdza, czy wymiary, kształt i chropowatość odpowiadają dokumentacji, oraz pozwala szybko wykryć przyczynę braków (np. zużyte narzędzie), co ogranicza straty. Nie zastępuje dokumentacji — to dokumentacja jest punktem odniesienia dla kontroli.

Dlaczego tak

Kontrola pierwszej sztuki potwierdza poprawność ustawienia, a pomiary okresowe wykrywają dryf wymiaru, np. z powodu zużycia narzędzia. Sprawdzenie tylko ostatniej sztuki może ujawnić problem, gdy cała seria jest już wadliwa.