Test MEC.08 — zestaw 1

Dlaczego tak

Symbol w postaci trójkąta z wartością liczbową (Ra) to symbol chropowatości powierzchni — Ra oznacza średnie arytmetyczne odchylenie profilu chropowatości, a wpisana liczba to jego dopuszczalna wartość w mikrometrach. Odchyłkę wałka, rodzaj obróbki i pasowanie średnicy oznacza się innymi symbolami i zapisami na rysunku technicznym.

Dlaczego tak

Układ tolerancji wymiarów liniowych (ISO/PN-EN ISO 286) obejmuje 20 klas dokładności: IT01, IT0 oraz IT1 do IT18.

Dlaczego tak

Symbol tolerancji kształtu i położenia w postaci trzech poziomych kresek oznacza tolerancję symetrii — określa dopuszczalne odchylenie płaszczyzny lub osi symetrii elementu względem bazy. Nachylenie, walcowość i równoległość mają odrębne symbole graficzne, różne od pokazanego.

Dlaczego tak

Walcowość jest tolerancją kształtu, nie tolerancją położenia — dotyczy odchyłki formy pojedynczej powierzchni, a nie wzajemnego usytuowania elementów. Pozycja, nachylenie i przecinanie się osi to typowe tolerancje położenia.

Dlaczego tak

Widoczny obok gwintowanego wałka szczelinowy wzornik z grzebieniami o różnym rozstawie zębów to sprawdzian do gwintów, służący do porównawczego określenia skoku gwintu — dopasowanie odpowiedniego grzebienia do zwojów pozwala odczytać skok bez pomiaru mikrometrem. Jakość, kształt czy średnicę gwintu sprawdza się innymi metodami, np. oględzinami, sprawdzianami pierścieniowymi lub mikrometrem do gwintów.

Dlaczego tak

Jednostką natężenia prądu elektrycznego jest amper [A]. Om jest jednostką rezystancji, wat — mocy, a wolt — napięcia.

Dlaczego tak

Element z płaską, dyskową obudową i oznaczeniem kodowym 473 oraz dwoma wyprowadzeniami to ceramiczny kondensator — kod 473 oznacza jego pojemność (47×10³ pF, czyli 47 nF). Dioda, tyrystor i rezystor mają odmienną budowę obudowy i inny sposób oznaczania parametrów.

Dlaczego tak

Dwustronny trzpień z gwintem na obu końcach i pogrubioną częścią chwytową pośrodku to sprawdzian gwintowy, służący do kontroli poprawności wykonania gwintu wewnętrznego metodą przejściową i nieprzejściową. Sprawdziany do wałków, stożków czy otworów mają inną budowę roboczą, dopasowaną do kontrolowanego kształtu, a nie do zarysu gwintu.

Dlaczego tak

Narzędzie A to rysik traserski — smukły, zaostrzony pręt służący do kreślenia linii pomocniczych na powierzchni obrabianego materiału podczas trasowania. Pozostałe narzędzia — przecinak (B), punktak (C) i wkrętak (D) — służą odpowiednio do przecinania blachy, punktowania i wkręcania, a nie do kreślenia rys.

Dlaczego tak

Przy piłowaniu stosuje się kolejno pilnik zdzierak (zgrubna obróbka, duży ubytek materiału), równiak (wyrównanie powierzchni) i gładzik (ostateczne wykończenie o najmniejszej chropowatości) — każdy kolejny ma drobniejsze nacięcie niż poprzedni.

Dlaczego tak

W produkcji seryjnej otwór 20H7 sprawdza się sprawdzianem tłoczkowym — daje on szybki wynik przejdzie/nie przejdzie bez odczytu liczbowego, co jest kluczowe przy dużej liczbie kontrolowanych sztuk. Mikrometr, czujnik zegarowy i suwmiarka służą do pomiaru wartości liczbowej i sprawdzają się raczej w produkcji jednostkowej lub przy kalibracji.

Dlaczego tak

Na filmie nóż tokarski przesuwa się prostopadle do osi obrabianego wałka, zdejmując materiał z powierzchni czołowej — jest to toczenie poprzeczne. Toczenie wzdłużne polega na ruchu noża równoległym do osi, kształtowe wymaga noża o profilu odwzorowującym kształt powierzchni, a wewnętrzne dotyczy obróbki otworów, a nie powierzchni czołowej.

Dlaczego tak

Charakterystyczny, regularny wzór karbów w postaci rombów na powierzchni walcowej powstaje w procesie radełkowania, wykonywanego radełkiem dociskanym do obracającego się przedmiotu. Piłowanie, frezowanie i przetaczanie to metody ubytkowego kształtowania powierzchni, które nie pozostawiają takiego geometrycznego wzoru.

Dlaczego tak

Maszyna z trzema rolkami formującymi ustawionymi w charakterystycznym trójkątnym układzie i korbą napędową to giętarka do kształtowania profili i prętów przez ich przeginanie między rolkami. Frezarka, szlifierka i gwinciarka mają inną budowę roboczą, dostosowaną odpowiednio do skrawania frezem, szlifowania ściernicą lub nacinania gwintu.

Dlaczego tak

Wykonanie w jednym przejściu profilowanego otworu wewnętrznego (np. wielowypustowego) na całej długości tarczy wymaga przeciągarki — narzędzia o kolejno rosnących zębach, kształtujących cały profil za jednym przejściem osiowym. Tokarka, szlifierka i wiertarka wymagałyby wielu przejść lub dodatkowego oprzyrządowania, by uzyskać taki profil.

Dlaczego tak

Narzędzie z regulowaną, stożkową częścią roboczą i poprzeczną rękojeścią do ręcznego obracania to rozwiertak — służy do precyzyjnego wykańczania otworu na wymiar po wcześniejszym wywierceniu. Frez, wiertło i nawiertak mają inny kształt części roboczej, dostosowany do zdejmowania naddatku, a nie do nadawania otworowi ostatecznej, dokładnej średnicy.

Dlaczego tak

Na ilustracji widać element osadzony na wałku, a przez oba przechodzi poprzecznie krótki element walcowy, który unieruchamia je względem siebie — tak wykonuje się połączenie kołkowe. Połączenie klinowe wykorzystuje klin o zbieżności wciskany w rowek, wpustowe — wpust ułożony wzdłuż osi w rowkach wałka i piasty, a gwintowe wymagałoby gwintu i elementu złącznego; żadnego z nich na zdjęciu nie ma.

Dlaczego tak

W łożysku ślizgowym para trąca się bezpośrednio o siebie (panewka i czop), więc tarcie jest podstawowym i dominującym mechanizmem jego zużycia. Kawitacja dotyczy układów przepływowych, a wyboczenie to sposób utraty stateczności, nie zużycie eksploatacyjne.

Dlaczego tak

Zużycie korozyjno-mechaniczne opisuje sytuacje, w których korozję wzmacnia jednoczesne działanie naprężeń lub ruchu — stąd korozja zmęczeniowa, naprężeniowa i powierzchniowa (cierna) mieszczą się w tej kategorii. Korozja chemiczna zachodzi bez udziału czynnika mechanicznego, więc do tej grupy nie należy.

Dlaczego tak

Złącze wskazane strzałką to sześciokątna nakrętka na gładkiej powierzchni, do której dostęp z boku umożliwia klucz płaski — jego cienka szczęka wchodzi między sąsiadujące elementy tam, gdzie klucz nasadowy czy hakowy by się nie zmieściły. Klucz trzpieniowy służy do elementów z gniazdem wewnętrznym, a nie do sześciokątnych nakrętek zewnętrznych.

Dlaczego tak

Brass (mosiądz) to stop miedzi z cynkiem — materiał nieżelazny. Cast iron (żeliwo), cast steel (staliwo) i rapid steel (stal szybkotnąca) są materiałami żelaznymi, opartymi na żelazie.

Dlaczego tak

Reamer (rozwiertak) to narzędzie do wykańczającej obróbki otworów, mocowane właśnie w uchwycie wiertarki. Mill tool mocuje się we wrzecionie frezarki, angle file to narzędzie ręczne, a turning tool mocuje się w imaku tokarki.

Dlaczego tak

Obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej poszkodowanemu lub jego rodzinie to odpowiedzialność cywilna — sprawca musi wyrównać wyrządzoną krzywdę majątkowo. Odpowiedzialność materialna dotyczy mienia pracodawcy, a porządkowa — naruszeń dyscypliny pracy.

Dlaczego tak

Rękawice mogą zostać wciągnięte przez obracające się wiertło razem z dłonią, co grozi poważnym urazem ręki — dlatego nigdy nie zakłada się rękawic przy pracy na wiertarce lub innej obrabiarce z wirującym narzędziem.

Dlaczego tak

Szczelina między podpórką a czołem tarczy jest miejscem, w którym obrabiany przedmiot może zostać wciągnięty i wyrwany z ręki albo rozerwać tarczę. Przepisy nakazują utrzymywać ją możliwie małą — nie większą niż około 3 mm — i korygować w miarę zużywania się tarczy. Okulary ochronne są obowiązkowe niezależnie od tego, ale chronią przed odpryskami, a nie przed zakleszczeniem przedmiotu.

Dlaczego tak

W układzie stałego otworu pole tolerancji H zaczyna się od wymiaru nominalnego w górę, a pole g leży w całości poniżej wymiaru nominalnego — wałek jest więc zawsze mniejszy od otworu i przy każdej kombinacji wymiarów rzeczywistych powstaje luz. Pasowanie ciasne dają pola od p wzwyż, a mieszane pola takie jak j, k czy m, leżące częściowo po obu stronach wymiaru nominalnego.

Dlaczego tak

Narzynka ma otwór z ostrzami skierowanymi do środka i nacina gwint na powierzchni zewnętrznej pręta — do tego służy oprawka, która pozwala ją prowadzić prostopadle do osi. Gwintownik działa odwrotnie: jest trzpieniem z ostrzami na zewnątrz i nacina gwint wewnętrzny w wywierconym otworze. Rozwiertak wykańcza otwór na wymiar, a pogłębiacz kształtuje jego wlot — żaden z nich gwintu nie tworzy.

Dlaczego tak

Najpierw trasuje się położenie otworu, przenosząc wymiary z rysunku na materiał. Następnie punktuje się środek — zagłębienie wykonane punktakiem prowadzi ścin wiertła i nie pozwala mu zejść z wyznaczonego miejsca w chwili zagłębiania. Dopiero wtedy wierci się otwór. Odwrócenie tej kolejności odbiera każdemu kolejnemu krokowi podstawę: nie ma czego punktować przed trasowaniem ani czego prowadzić po wywierceniu.

Dlaczego tak

Frez walcowy skrawa wyłącznie obwodem i obrabia powierzchnie równoległe do osi wrzeciona. Frez walcowo-czołowy ma dodatkowo ostrza na czole, dzięki czemu obrabia jednocześnie powierzchnię boczną i dno, a także może zagłębiać się w materiał ruchem osiowym. To właśnie ta cecha czyni go podstawowym narzędziem do frezowania kieszeni i rowków.

Dlaczego tak

Prędkość skrawania to prędkość obwodowa obrabianego przedmiotu: v = π·d·n/1000, gdzie d podaje się w milimetrach, a n w obrotach na minutę. Podstawiając: v = 3,14 · 50 mm · 600 obr/min / 1000 ≈ 94 m/min. Dzielenie przez 1000 przelicza milimetry na metry — pominięcie go daje wynik tysiąckrotnie za duży, a pominięcie liczby π wartość około trzykrotnie za małą.

Dlaczego tak

Wpust jest kształtką osadzoną w rowkach wykonanych w wale i w piaście — moment przenoszą jego powierzchnie boczne, naciskające na ścianki tych rowków. Jest to więc połączenie kształtowe i rozłączne: po wysunięciu wpustu części rozdzielają się bez uszkodzenia. Tarcie z wcisku przenosi moment w połączeniu wciskowym, a trwałe spojenie materiału występuje w połączeniach spawanych i zgrzewanych, które są nierozłączne.

Dlaczego tak

Ściągacz przykłada siłę osiową równomiernie i opiera się o czoło wału, więc obciążenie nie przechodzi przez elementy toczne i nie odkształca bieżni. Uderzanie młotkiem w pierścień zewnętrzny przenosi siłę przez kulki i odciska je na bieżniach — łożysko może jeszcze dać się zdjąć, ale nadaje się już tylko do wymiany. Nagrzewanie do czerwoności odpuszcza materiał, a rozcinanie pierścienia zewnętrznego nie zwalnia wcisku, który jest na pierścieniu wewnętrznym.

Dlaczego tak

Ra jest średnim arytmetycznym bezwzględnych odchyleń profilu chropowatości od linii średniej na odcinku pomiarowym, a jednostką jest mikrometr — stąd zapisy w rodzaju Ra 1,6 albo Ra 0,8 na rysunkach. Różnicę między najwyższym wzniesieniem a najgłębszym wgłębieniem opisuje osobny parametr Rz, również w mikrometrach, ale nie jest to ta sama wielkość.

Dlaczego tak

Liniał krawędziowy przykłada się do obrabianej powierzchni pod światło — miejsca, w których między liniałem a materiałem prześwituje szczelina, są zagłębieniami, a punkty styku wypukłościami. Metoda jest szybka i wykrywa odchyłki rzędu setnych milimetra. Suwmiarka mierzy wymiar, a nie kształt: powierzchnia może mieć wszędzie tę samą grubość i nadal być wklęsła. Kątomierz sprawdza kąt między powierzchniami, a sprawdzian tłoczkowy służy do otworów.

Dlaczego tak

Warga simmeringa jest dociskana do wału sprężyną, a dodatkowo dociska ją ciśnienie uszczelnianego czynnika — działa to tylko wtedy, gdy warga jest zwrócona w stronę oleju albo smaru. Zamontowany odwrotnie pierścień traci ten docisk, a ciśnienie zaczyna wargę odchylać od wału, więc uszczelnienie przecieka mimo nowego elementu. Jest to jedna z najczęstszych przyczyn wycieku zaraz po naprawie.

Dlaczego tak

Tolerancja to szerokość pola, w którym wymiar rzeczywisty jest dopuszczalny — czyli różnica między wymiarem górnym granicznym a dolnym granicznym: (40 + 0,05) − (40 − 0,03) = 40,05 − 39,97 = 0,08 mm. Ten sam wynik daje suma wartości bezwzględnych obu odchyłek. Wartość 0,02 mm to ich różnica, czyli błąd wynikający z odjęcia odchyłek zamiast dodania.

Dlaczego tak

Gwintownik pęka, gdy moment potrzebny do skrawania przekracza jego wytrzymałość na skręcanie — a moment ten rośnie, gdy naddatek jest za duży (otwór wywiercony wiertłem o zbyt małej średnicy) albo gdy wiór nie ma dokąd uciec i zakleszcza się w rowkach. Dlatego gwintownik cofa się co pół obrotu, żeby wiór się złamał. Olej i długie ramiona pokrętła zmniejszają ryzyko pęknięcia, a nie zwiększają.

Dlaczego tak

Ze wzoru v = π·d·n/1000 wyznacza się prędkość obrotową: n = 1000·v/(π·d) = 1000 · 120 / (3,14 · 40) = 120 000 / 125,6 ≈ 955 obr/min. Jest to ten sam wzór, którym liczy się prędkość skrawania, użyty w drugą stronę — pominięcie liczby π daje 3000 obr/min, czyli obroty ponad trzykrotnie za wysokie i przedwczesne zużycie ostrza.

Dlaczego tak

Wiertło kręte nie utrzymuje tolerancji klasy IT7 — otwór po nim jest zwykle nieco większy od nominału, owalny i chropowaty. Dlatego wierci się z naddatkiem kilku dziesiątych milimetra, a wymiar i gładkość nadaje dopiero rozwiertak, prowadzony w otworze przez własne ostrza. Pogłębiacz kształtuje wyłącznie wlot otworu, a gwintownik nacina gwint, więc żaden z nich nie doprowadzi otworu do wymiaru H7.

Dlaczego tak

Łożysko toczne potrzebuje niewielkiego luzu roboczego — po zamontowaniu ze zbyt dużym wciskiem albo po zaciśnięciu pierścieni bez pozostawienia luzu osiowego elementy toczne pracują pod stałym napięciem wstępnym, a energia tarcia zamienia się w ciepło. Objaw pojawia się natychmiast po naprawie i przy prawidłowym smarowaniu, co odróżnia go od zużycia. Wyższa temperatura kroplenia smaru jest zaletą, a nie wadą.