Test ELM.06 — zestaw 6

Dlaczego tak

Trójkąt z wejściem nieodwracającym (+) i odwracającym (−) to symbol wzmacniacza operacyjnego lub komparatora. Mostek prostowniczy oznacza się rombem z symbolem diody lub czterema diodami, a stabilizator — prostokątem z wejściem, wyjściem i masą.

Dlaczego tak

Strzałki skierowane do elementu oznaczają, że reaguje on na padające światło — tak oznacza się fotodiody, fototranzystory i fotorezystory. W diodzie LED strzałki wychodzą od elementu, bo emituje ona światło; kierunek strzałek jest jedyną różnicą w symbolu, więc łatwo je pomylić.

Dlaczego tak

W transoptorze sygnał przekazywany jest światłem między diodą LED a fototranzystorem, dzięki czemu obwody wejściowy i wyjściowy nie mają połączenia elektrycznego — chroni to np. sterownik przed zakłóceniami. Przekaźnik także izoluje obwody, ale mechanicznie, przez cewkę i styk, a nie optycznie.

Dlaczego tak

Kod barwny w postaci pasków stosuje się na rezystorach (i niektórych dławikach) w obudowach osiowych do oznaczenia wartości i tolerancji. Kondensatory elektrolityczne mają nadruk z pojemnością, napięciem i paskiem biegunowości, a tranzystory — obudowy z trzema wyprowadzeniami i oznaczenie literowo-cyfrowe.

Dlaczego tak

NE555 to popularny układ czasowy, pracujący jako generator astabilny lub przerzutnik monostabilny, z czasami ustalanymi zewnętrznymi rezystorami i kondensatorem. Liczba 5 w oznaczeniu nie oznacza napięcia 5 V — stabilizatory 5 V mają oznaczenia typu 7805 i obudowy z trzema wyprowadzeniami.

Dlaczego tak

Moc znamionowa określa, ile ciepła rezystor może trwale rozproszyć bez przegrzania; oblicza się ją jako P = I²R lub U²/R i porównuje z wartością katalogową. Napięcie przewodzenia jest parametrem diod, a pojemność i indukcyjność własna są pasożytnicze i ważne tylko przy wysokich częstotliwościach.

Dlaczego tak

R_DS(on) to rezystancja przewodzącego kanału; decyduje o stratach mocy P = I²·R_DS(on) przy przełączaniu obciążeń. Maksymalne napięcie dren–źródło oznacza się jako V_DS(max) lub U_DSS, a wzmocnienie prądowe jest parametrem tranzystorów bipolarnych, nie polowych.

Dlaczego tak

Tyrystor raz włączony przewodzi bez sygnału bramki, dopóki prąd anodowy jest większy od prądu podtrzymania; w obwodach prądu przemiennego wyłącza się przy przejściu prądu przez zero. Prąd bramki wyzwalający określa, jakiego impulsu potrzeba do włączenia, a nie do podtrzymania przewodzenia.

Dlaczego tak

Barwę światła diody LED określa długość fali, np. ok. 630 nm dla czerwonej i 470 nm dla niebieskiej; w danych katalogowych podaje się też natężenie światła i kąt świecenia. Prąd upływu i pojemność złącza są parametrami elektrycznymi niezwiązanymi z barwą.

Dlaczego tak

Napięcie dropout mówi, o ile napięcie wejściowe musi przewyższać wyjściowe; dla klasycznego 7805 to ok. 2 V, dla stabilizatorów LDO kilkaset miliwoltów. Prąd spoczynkowy to prąd pobierany przez sam układ, a tłumienie tętnień określa, jak bardzo zmniejszone zostaną wahania napięcia wejściowego.

Dlaczego tak

Z P = I²R: I = √(P/R) = √(0,25/100) = √0,0025 = 0,05 A = 50 mA. Wynik 25 mA powstaje po błędnym przesunięciu przecinka przy pierwiastkowaniu (√0,0025 = 0,05, a nie 0,025), a 0,5 A oznaczałoby moc 25 W, stukrotnie większą od dopuszczalnej.

Dlaczego tak

Kod trzycyfrowy podaje wartość w pikofaradach: dwie pierwsze cyfry to cyfry znaczące, a trzecia — liczba zer: 10·10⁴ pF = 100 000 pF = 100 nF. Odczytanie nadruku wprost jako 104 pF pomija mnożnik, co jest najczęstszą pomyłką.

Dlaczego tak

W fotorezystorze światło generuje dodatkowe nośniki ładunku w materiale półprzewodnikowym, co zmniejsza jego rezystancję — w ciemności wynosi ona megaomy, a przy silnym oświetleniu setki omów. Wytwarzanie napięcia to cecha fotoogniwa (fotodiody w trybie fotowoltaicznym), a nie fotorezystora.

Dlaczego tak

CTR to stosunek prądu kolektora fototranzystora do prądu diody wejściowej wyrażony w procentach; przy 100% prąd 10 mA diody daje 10 mA wyjścia. Nie jest to sprawność energetyczna ani napięcie izolacji — to osobny parametr podawany w kilowoltach.

Dlaczego tak

Linia ciągła gruba służy do krawędzi i zarysów widocznych; linia ciągła cienka — do linii wymiarowych, pomocniczych i kreskowania, kreskowa — do krawędzi niewidocznych, a punktowa cienka — do osi i linii symetrii. Pomylenie grubości linii sprawia, że zarys przedmiotu zlewa się z wymiarowaniem.

Dlaczego tak

Linia punktowa cienka (kreska–kropka) oznacza osie symetrii, osie otworów i okręgi podziałowe kół zębatych. Linia falista cienka służy do oznaczenia urwania widoku lub granicy przekroju cząstkowego, więc nie może zastąpić osi.

Dlaczego tak

Podziałka 1:2 to pomniejszenie — 1 mm na papierze odpowiada 2 mm przedmiotu; niezależnie od podziałki zawsze wpisuje się wymiary rzeczywiste. Powiększenie zapisuje się odwrotnie, np. 2:1, a wpisywanie wymiarów pomniejszonych to częsty błąd, który prowadzi do wykonania części o połowę mniejszej.

Dlaczego tak

W metodzie europejskiej przedmiot znajduje się między obserwatorem a rzutnią, więc widok z góry wypada pod widokiem głównym, a widok z lewej — po prawej stronie. W metodzie amerykańskiej (A) układ jest odwrotny i widok z góry jest nad widokiem z przodu, co jest główną przyczyną pomyłek.

Dlaczego tak

Pole przekroju kreskuje się cienkimi liniami, najczęściej pod kątem 45° do osi lub zarysu; części sąsiednie w złożeniu kreskuje się w różnych kierunkach. Zaczernienie stosuje się tylko dla bardzo cienkich przekrojów (np. uszczelek), a nie jako zasadę ogólną.

Dlaczego tak

Znak Ø oznacza średnicę i jest wymagany przed wymiarem powierzchni walcowej, gdy nie widać jej jako okręgu. Znak R oznacza promień (np. zaokrąglenia), □ — wymiar kwadratu, a S przed Ø lub R — powierzchnię kulistą, więc użycie ich zmienia znaczenie wymiaru.

Dlaczego tak

Wymiar górny graniczny = wymiar nominalny + odchyłka górna = 50 + 0,030 = 50,030 mm, a dolny = 50,000 mm (EI = 0). Wynik 50,300 mm powstaje po pomyleniu 0,030 z 0,3 mm, a 49,970 mm po odjęciu odchyłki zamiast jej dodania.

Dlaczego tak

Odchyłka górna es = B − N = 24,98 − 25 = −0,02 mm, a dolna ei = A − N = 24,95 − 25 = −0,05 mm; tolerancja wynosi 0,03 mm. Zamiana miejscami odchyłek daje górną mniejszą od dolnej, co jest sprzeczne z definicją, a odpowiedź z es = 0 ma właściwą tolerancję, ale złe położenie pola.

Dlaczego tak

W pasowaniu mieszanym pola tolerancji otworu i wałka zachodzą na siebie, więc w zależności od wykonania części powstaje niewielki luz lub wcisk (np. H7/k6); stosuje się je dla połączeń wymagających dokładnego ustalenia. W pasowaniu luźnym zawsze występuje luz, a w ciasnym zawsze wcisk.

Dlaczego tak

Ra to parametr chropowatości w mikrometrach; wartość 0,8 µm osiąga się zwykle toczeniem dokładnym lub szlifowaniem, co informuje technologa o rodzaju obróbki. Chropowatość nie określa tolerancji wymiaru ani grubości powłoki — te zapisuje się osobnymi oznaczeniami.

Dlaczego tak

Zapis określa, że powierzchnię należy zahartować indukcyjnie na twardość 50–55 w skali Rockwella C — ma to zapewnić odporność na ścieranie, np. pod uszczelnienie. Materiał wałka podaje się w tabliczce, a chropowatość i tolerancje osobnymi oznaczeniami.

Dlaczego tak

Rysunek złożeniowy pokazuje, jak części są ze sobą połączone, zawiera numery pozycji odsyłające do tabeli części oraz wymiary gabarytowe i montażowe. Rysunek wykonawczy dotyczy jednej części i zawiera komplet wymiarów, tolerancji i wymagań potrzebnych do jej wykonania.

Dlaczego tak

Bloki pozwalają wielokrotnie wstawiać ten sam element; zmiana definicji bloku aktualizuje wszystkie jego wystąpienia i zmniejsza rozmiar pliku. Wklejone zdjęcie nie ma geometrii wektorowej, więc nie można go wymiarować ani skalować bez utraty jakości.

Dlaczego tak

Warstwy grupują obiekty o wspólnych właściwościach: przypisuje się im typ, grubość i kolor linii, można je ukrywać i blokować, co porządkuje dokumentację. Program nie wykonuje na tej podstawie obliczeń wytrzymałościowych, a zapis pliku nie wymaga warstw.

Dlaczego tak

DTR towarzyszy maszynie przez cały okres eksploatacji: zawiera dane techniczne, opis budowy i działania, instrukcje montażu, rozruchu, obsługi, konserwacji, wykaz części zamiennych. Nie jest dokumentem handlowym ani urzędowym — przygotowuje ją producent.

Dlaczego tak

Instrukcja stanowiskowa w prosty sposób opisuje czynności operatora, a lista kontrolna pozwala potwierdzić ich wykonanie (np. poziom oleju, działanie przycisku awaryjnego). Deklaracja zgodności potwierdza spełnienie wymagań dyrektyw przez producenta, ale nie zawiera czynności obsługowych.

Dlaczego tak

Warunki pracy podane w dokumentacji wynikają z ograniczeń elementów (np. lepkości oleju, kondensacji w pneumatyce, elektroniki); praca poza nimi grozi awarią i utratą gwarancji. Zwiększenie ciśnienia nie kompensuje wpływu niskiej temperatury, a traktowanie zakresu jako zalecenia jest błędne.

Dlaczego tak

W kodach zamówieniowych siłowników po oznaczeniu serii podaje się zwykle średnicę tłoka i skok w milimetrach, a dalej opcje (amortyzacja, czujniki). Pomylenie średnicy z ciśnieniem prowadzi do błędu, bo siłowniki pneumatyczne pracują zwykle przy ciśnieniach do ok. 10 bar.

Dlaczego tak

Zawór proporcjonalny ma elektronikę zasilaną 24 V DC i wejście analogowe, którego wartość określa otwarcie zaworu; podanie 24 V na wejście 0–10 V może je uszkodzić. Bez zasilania elektronika nie działa, więc sam sygnał nie wystarczy.

Dlaczego tak

Korek transportowy jest szczelny, aby olej nie wyciekał w transporcie; podczas pracy olej i powietrze nagrzewają się, a bez odpowietrzenia ciśnienie wypycha olej przez uszczelnienia wałów. Instrukcje montażu zawierają takie czynności właśnie dlatego, że ich pominięcie powoduje awarie.

Dlaczego tak

Poliamid jest tworzywem konstrukcyjnym o dobrej wytrzymałości i właściwościach ślizgowych, stosowanym na lekko obciążone koła zębate, rolki i prowadnice. Olej, smar i płyn chłodzący to materiały eksploatacyjne — zużywają się w czasie pracy i są wymieniane.

Dlaczego tak

Twardość mierzy się, wciskając wgłębnik (kulkę, stożek, ostrosłup) i oceniając wielkość odcisku — metody Brinella, Rockwella, Vickersa. Odporność na pękanie przy uderzeniu to udarność, a odporność na korozję jest właściwością chemiczną — obie często myli się z twardością.

Dlaczego tak

Roztwór soli jest dobrym elektrolitem, a jony chlorkowe przenikają przez warstwy tlenków i powłoki, przyspieszając korozję elektrochemiczną. Sól nie tworzy powłoki ochronnej, a niższa temperatura nie zatrzymuje korozji w obecności wilgoci.

Dlaczego tak

Spawanie wypala powłokę cynkową, więc odsłonięta stal szybko rdzewieje; farba z dużą zawartością pyłu cynkowego odtwarza ochronę katodową lokalnie. Olej i taśma papierowa nie tworzą trwałej bariery i szybko przestają chronić przed wilgocią.

Dlaczego tak

Wydzielenia grafitu w żeliwie szarym tłumią drgania, a stop dobrze wypełnia formy odlewnicze, dlatego stosuje się je na korpusy i łoża obrabiarek. Żeliwo jest kruche, nie nadaje się do kucia i trudno się spawa, co odróżnia je od stali konstrukcyjnej.

Dlaczego tak

Duraluminium zawiera ok. 4% miedzi i dodatki magnezu i manganu; po przesycaniu i starzeniu osiąga wytrzymałość rzędu 400 MPa przy gęstości ok. trzy razy mniejszej niż stal. Stop żelaza z węglem to stal lub żeliwo, a stop z cyną jest typowy dla lutów i brązów.