Test ELE.05 — zestaw 4

Dlaczego tak

Czynniki biologiczne to żywe organizmy lub ich produkty: bakterie, wirusy, grzyby, np. pleśń w zawilgoconych piwnicach czy odchody gryzoni w kanałach. Pole elektromagnetyczne, hałas i mikroklimat, czyli temperatura i ruch powietrza, to czynniki fizyczne, a opary lakierów i pyły — chemiczne. Rozróżnienie decyduje o doborze ochrony: przy biologicznych ważna jest higiena i ochrona dróg oddechowych.

Dlaczego tak

Czynniki środowiska pracy dzieli się ze względu na stopień zagrożenia: niebezpieczne powodują nagły uraz, szkodliwe — przy długotrwałym działaniu chorobę, a uciążliwe utrudniają pracę i męczą, nie wywołując trwałych skutków. Ten sam czynnik może zmienić kategorię — hałas o umiarkowanym poziomie jest uciążliwy, a przekraczający normy — szkodliwy. Czynniki rakotwórcze to szczególna grupa szkodliwych.

Dlaczego tak

Silne pola elektromagnetyczne wytwarzają urządzenia, w których płyną duże prądy o wysokiej częstotliwości lub dużej wartości: piece i nagrzewnice indukcyjne, zgrzewarki, linie i stacje wysokiego napięcia. Wokół nich wyznacza się strefy ochronne. Sprzęt biurowy, oprawy LED i telefony wytwarzają pola wielokrotnie słabsze, dalekie od wartości dopuszczalnych.

Dlaczego tak

Wykaz chorób zawodowych obejmuje schorzenia wywołane czynnikami występującymi w pracy: trwały ubytek słuchu spowodowany hałasem i zespół wibracyjny od drgań przenoszonych przez narzędzia ręczne należą do typowych dla montażystów i konserwatorów. Grypa, próchnica i alergie na pyłki nie mają związku z warunkami pracy i nie są uznawane za choroby zawodowe.

Dlaczego tak

Hałas uszkadza stopniowo komórki słuchowe ucha wewnętrznego — najpierw w zakresie wysokich częstotliwości, dlatego pierwsze objawy to szumy uszne i trudność rozumienia mowy w hałasie, a nie zupełna głuchota. Badanie audiometryczne pozwala wykryć zmiany wcześnie. Zespół cieśni nadgarstka daje drętwienie palców, zapalenie oskrzeli — kaszel, a choroby skóry — zmiany skórne.

Dlaczego tak

Przygotowanie miejsca pracy ma stałą kolejność: wyłączenie napięcia i zabezpieczenie przed ponownym załączeniem, sprawdzenie braku napięcia, uziemienie i zwarcie, osłonięcie sąsiednich części pod napięciem, oznaczenie miejsca pracy. Uziemianie bez sprawdzenia braku napięcia grozi zwarciem na urządzeniu pod napięciem, a zdejmowanie osłon z czynnych pól zwiększa zagrożenie.

Dlaczego tak

Gorący dym i toksyczne gazy gromadzą się pod sufitem, a przy podłodze pozostaje najwięcej powietrza nadającego się do oddychania i najlepsza widoczność. Otwieranie okien doprowadza tlen i może gwałtownie rozwinąć pożar. Powrót po dokumenty to niepotrzebne ryzyko — życie jest ważniejsze niż mienie.

Dlaczego tak

Dwutlenek węgla i proszek gaśniczy nie przewodzą prądu, więc gaszenie nimi urządzeń pod napięciem niskim, z zachowaniem odległości podanej na gaśnicy, jest bezpieczne. Gaśnica śniegowa nie zostawia osadu, co ma znaczenie przy aparaturze. Woda i piana wodna przewodzą prąd, dlatego przed ich użyciem urządzenie musi być wyłączone spod napięcia.

Dlaczego tak

Wiercenie grozi uszkodzeniem ukrytej instalacji i porażeniem, a pył i odłamki — urazem oczu, dlatego sprawdza się przebieg przewodów, np. wykrywaczem, i stosuje okulary. Uchwyt boczny i trzymanie obiema rękami chronią przed wyrwaniem narzędzia przy zablokowaniu wiertła. Luźne mankiety mogą zostać wkręcone przez obracający się uchwyt.

Dlaczego tak

Stanowisko przy rozdzielnicy musi pozwolić na szybkie odsunięcie się i ewakuację w razie łuku lub pożaru, a pracownik powinien stać stabilnie, na nieprzewodzącym podłożu. Przyrządy układa się w zasięgu wzroku i rąk, a nie za plecami, gdzie łatwo się o nie potknąć. Dobre oświetlenie jest warunkiem bezpiecznej pracy i poprawnego odczytu.

Dlaczego tak

Pozostawione w rozdzielnicy ścinki żył, śruby czy klucz mogą po załączeniu spowodować zwarcie i łuk elektryczny — dlatego przed zamknięciem sprawdza się wnętrze i liczy narzędzia. Zdemontowane aparaty to zużyty sprzęt elektryczny, który trafia do właściwej zbiórki, a nie do kosza.

Dlaczego tak

Środki ochrony zbiorowej chronią wszystkich przebywających w strefie zagrożenia niezależnie od tego, co mają na sobie — ogrodzenia, przegrody, osłony i barierki wydzielają bezpieczną strefę pracy. Hełm, obuwie i rękawice chronią tylko osobę, która je nosi, dlatego są środkami ochrony indywidualnej. Przepisy każą najpierw stosować środki zbiorowe.

Dlaczego tak

Środek ochrony indywidualnej służy jednej osobie i chroni ją, np. dywanik izolujący od podłoża, rękawice czy obuwie. Osłona na szynach, blokada drzwi i wentylacja działają na rzecz wszystkich znajdujących się w pobliżu, więc są środkami ochrony zbiorowej. Klasyfikacja ma znaczenie, bo środki zbiorowe mają pierwszeństwo przed indywidualnymi.

Dlaczego tak

Znaki ostrzegawcze mają kształt trójkąta z żółtym tłem i czarną obwódką; błyskawica oznacza zagrożenie napięciem elektrycznym. Zakaz wstępu byłby znakiem okrągłym z czerwoną obwódką i przekreśleniem, obowiązek stosowania rękawic — niebieskim kołem z białym piktogramem, a lokalizację wyłącznika opisuje się tablicą informacyjną.

Dlaczego tak

Sygnały alarmowe mają wyraźnie odróżniać się od sygnałów codziennych, np. dzwonka na przerwę, i oznaczają konieczność natychmiastowego działania według instrukcji — najczęściej ewakuacji. Każdy pracownik powinien znać sygnały stosowane w zakładzie, bo pomylenie alarmu z sygnałem przerwy opóźnia reakcję.

Dlaczego tak

Podczas ładowania akumulatorów kwasowych wydziela się wodór, który z powietrzem tworzy mieszaninę wybuchową — dlatego akumulatornie wentyluje się i nie używa tam otwartego ognia. Elektrolit, czyli kwas siarkowy, powoduje oparzenia chemiczne skóry i oczu. Akumulatory nie emitują promieniowania jonizującego ani silnego hałasu.

Dlaczego tak

Przyrządy i przewody pomiarowe muszą mieć kategorię pomiarową i napięcie odpowiednie do miejsca pomiaru (np. CAT III lub CAT IV w rozdzielnicach), a sondy — osłony palców. Izolujące podłoże i rękawice chronią przy przypadkowym dotyku. Opieranie się o obudowę tworzy drogę prądu przez ciało.

Dlaczego tak

Nieoczekiwane zjawiska — zanik oświetlenia, syk, zapach spalenizny — mogą zapowiadać awarię, np. zwarcie łukowe. Procedura każe przerwać pracę, oddalić się ze strefy zagrożenia i powiadomić osobę odpowiedzialną, która podejmie decyzję. Dotykanie aparatu czy kontynuowanie pracy po ciemku narażają na porażenie i poparzenie.

Dlaczego tak

Uziemienie i zwarcie przewodów chroni pracujących przed napięciem, które może pojawić się mimo wyłączenia — np. przez pomyłkowe załączenie, napięcie indukowane lub zasilanie zwrotne. Sprawdzenie braku napięcia pokazuje stan w danej chwili, a uziemiacz chroni przez cały czas pracy. Tablica bez uziemiacza jest fałszywą informacją.

Dlaczego tak

Porażenie prądem może zaburzyć pracę serca także wtedy, gdy poszkodowany jest przytomny — arytmia może przejść w migotanie komór nawet kilka godzin później. Dlatego osoba po porażeniu z objawami ze strony serca wymaga oceny lekarskiej i monitorowania. Odesłanie do domu, alkohol czy powrót do pracy mogą kosztować życie.

Dlaczego tak

Ocenę zaczyna się od sprawdzenia przytomności — głośnym zwróceniem się do poszkodowanego i delikatnym potrząśnięciem za ramiona. Jeśli nie reaguje, udrażnia się drogi oddechowe i ocenia oddech przez 10 sekund. Pomiar ciśnienia i ocena źrenic nie są częścią podstawowych czynności ratowniczych, a zdejmowanie ubrania opóźnia pomoc.

Dlaczego tak

Stan nieprzytomnego może się pogorszyć w każdej chwili — oddech może ustać, a wtedy trzeba natychmiast rozpocząć resuscytację. Dlatego oddech kontroluje się regularnie. Nieprzytomnemu nie podaje się płynów, bo mogą trafić do dróg oddechowych, a wysokie uniesienie głowy czy ułożenie na brzuchu utrudniają oddychanie.

Dlaczego tak

112 to jednolity europejski numer alarmowy — działa we wszystkich krajach UE, także z telefonu komórkowego bez karty SIM, i łączy z centrum powiadamiania ratunkowego, które kieruje zgłoszenie do właściwych służb. 997 to numer Policji, 998 — Straży Pożarnej, a 911 to numer alarmowy w Ameryce Północnej.

Dlaczego tak

Przy złamaniu kończyny unieruchamia się ją w zastanym położeniu tak, aby objąć oba sąsiednie stawy — dla przedramienia łokieć i nadgarstek — co zmniejsza ból i ryzyko przemieszczenia odłamów. Nastawianie kości to zadanie lekarza; próba może uszkodzić naczynia i nerwy. Poruszanie złamaną kończyną i ogrzewanie nasilają ból i obrzęk.

Dlaczego tak

Niedocukrzenie (hipoglikemia) rozwija się szybko: poty, drżenie, dezorientacja. U przytomnej osoby, która może przełykać, najszybciej pomaga cukier — słodki napój, glukoza, kostki cukru. Podanie insuliny obniżyłoby poziom cukru jeszcze bardziej i mogło doprowadzić do utraty przytomności. Pozycja boczna jest dla nieprzytomnych.

Dlaczego tak

Wytyczne resuscytacji dla dorosłych zalecają stosunek 30 uciśnięć do 2 oddechów ratowniczych, z częstotliwością uciśnięć 100–120 na minutę. Jeśli ratownik nie może lub nie chce wykonywać oddechów, prowadzi same uciśnięcia bez przerw. Inne proporcje, np. 15:2, stosuje się u dzieci przez przeszkolone osoby, a 5:5 nie występuje w żadnych wytycznych.

Dlaczego tak

W połączeniu szeregowym elementy tworzą jedną drogę dla prądu, więc prąd jest wspólny, a napięcia na elementach się sumują. W połączeniu równoległym wspólne jest napięcie, a prądy gałęzi się sumują. Połączenie mieszane łączy oba typy, a mostek to specjalny układ czterech gałęzi, stosowany np. w pomiarach rezystancji.

Dlaczego tak

Napięcie znamionowe określa, jakie napięcie dielektryk kondensatora wytrzymuje w sposób trwały — jego przekroczenie może spowodować przebicie, zwarcie, a w kondensatorach elektrolitycznych nawet rozerwanie obudowy. Pojemność, jej tolerancja i współczynnik temperaturowy opisują właściwości kondensatora, ale ich wartości nie grożą uszkodzeniem.

Dlaczego tak

Warystor przy normalnym napięciu ma bardzo dużą rezystancję, a po przekroczeniu napięcia progowego gwałtownie przewodzi, odprowadzając energię przepięcia — dlatego jest podstawowym elementem ograniczników przepięć. Termistor PTC zmienia rezystancję z temperaturą, fotorezystor — z oświetleniem, a potencjometr — mechanicznie.

Dlaczego tak

Łączniki schodowe mają styk przełączny; połączone ze sobą dwoma przewodami korespondencyjnymi pozwalają zmienić stan oprawy z dowolnego z dwóch miejsc, np. z dołu i z góry schodów. Nie regulują jasności — do tego służy ściemniacz — i nie łączą dwóch obwodów zasilających, co byłoby niedopuszczalne. Warunek „oba wciśnięte” opisuje połączenie szeregowe zwykłych łączników.

Dlaczego tak

Łącznik jednobiegunowy przerywa przewód fazowy, dzięki czemu po jego wyłączeniu oprawka i oprawa nie są pod napięciem — wymiana źródła światła jest bezpieczniejsza. Łącznik w przewodzie N wyłącza światło, ale oprawa pozostaje pod potencjałem fazy. Przewodu ochronnego nigdy się nie przerywa łącznikami.

Dlaczego tak

Mostek Graetza składa się z czterech diod połączonych w pętlę; do jednej przekątnej dołącza się napięcie przemienne z transformatora, a z drugiej odbiera napięcie wyprostowane. W każdej połówce okresu przewodzą dwie diody. Jedna dioda w szereg z obciążeniem to prostownik jednopołówkowy, a diody połączone szeregowo lub równolegle nie prostują obu połówek.

Dlaczego tak

Układ Arona z dwoma watomierzami mierzy moc czynną w sieci trójprzewodowej niezależnie od symetrii obciążenia — moc całkowita to suma wskazań obu watomierzy. Amperomierz i woltomierz mierzą tylko prąd lub napięcie, bez informacji o przesunięciu fazowym, a w układzie bez przewodu N nie ma czego mierzyć amperomierzem w N. Omomierza nie używa się pod napięciem.

Dlaczego tak

Prądy upływu mają wartości miliamperów, więc potrzebny jest miernik cęgowy przeznaczony do takich pomiarów, z odpowiednią rozdzielczością i ekranowaniem od pól zewnętrznych. Miernik cęgowy do dużych prądów pokaże zero, bo jego rozdzielczość jest za mała. Woltomierz nie mierzy prądu, a megaomomierza nie używa się w pracującym obwodzie.

Dlaczego tak

Oprogramowanie do mierników instalacji odczytuje wyniki zapisane w pamięci przyrządu, przypisuje je do obwodów i punktów pomiarowych i generuje protokół — zmniejsza to liczbę błędów przy przepisywaniu. Program nie poprawia dokładności wykonanych pomiarów ani nie zastępuje ich obliczeniami. Zmiana wyników byłaby fałszowaniem dokumentacji.

Dlaczego tak

Liczniki energii oznacza się symbolem prostokąta z opisem mierzonej wielkości, np. kWh dla energii czynnej lub kvarh dla biernej. Przekaźnik czasowy ma symbol cewki z oznaczeniem zwłoki, transformator — dwa zachodzące okręgi, a ogranicznik przepięć — prostokąt ze strzałką lub symbolem warystora połączony z uziemieniem.

Dlaczego tak

Przyrządy pomiarowe oznacza się okręgiem z symbolem mierzonej wielkości: V — woltomierz, A — amperomierz, W — watomierz, Hz — częstościomierz, cos φ — miernik współczynnika mocy. Licznik energii biernej ma symbol prostokąta z opisem kvarh. Znajomość symboli pozwala szybko odczytać, jakie przyrządy są przewidziane w polu rozdzielnicy.

Dlaczego tak

Przekrój pokazuje wnętrze przedmiotu po umownym przecięciu go płaszczyzną — jej ślad oznacza się grubą linią na końcach i literami, a sam przekrój podpisuje się „A–A”. Pozwala to pokazać otwory, ścianki i elementy niewidoczne w widokach. Oznaczenie literowe nie określa materiału ani skali, a połączenia spawane mają własne symbole.

Dlaczego tak

Rysunek wykonawczy musi zawierać komplet informacji potrzebnych do wykonania części: wymiary, średnice i położenie otworów, tolerancje, gatunek materiału oraz wykończenie, np. cynowanie powierzchni styku. Sama długość nie wystarczy, a numer szafy czy sposób montażu aparatów to informacje montażowe, a nie wykonawcze.

Dlaczego tak

Automatyczna numeracja zapewnia jednoznaczne, niepowtarzające się oznaczenia, a na ich podstawie program tworzy listy przewodów, zacisków i połączeń, potrzebne do montażu i serwisu. Program nie zmienia fizycznych parametrów przewodów, nie wykonuje pomiarów i nie zastępuje obliczeń doboru zabezpieczeń, choć niektóre programy mogą je wspomagać.