Test ELE.02 — zestaw 5

Dlaczego tak

Odpady kablowe są cennym surowcem: miedź i aluminium odzyskuje się w specjalistycznych zakładach, a izolację przetwarza oddzielnie. Wypalanie izolacji uwalnia do powietrza chlorowodór i dioksyny z polwinitu — to przestępstwo środowiskowe, a nie sposób na odzysk. Wrzucanie ich do odpadów zmieszanych marnuje surowiec i jest niezgodne z obowiązkiem segregacji.

Dlaczego tak

Po ogłoszeniu alarmu trzeba natychmiast przerwać pracę, zostawić urządzenie w stanie bezpiecznym i ewakuować się oznakowaną drogą do miejsca zbiórki. Sprawdzanie, czy alarm jest prawdziwy, i powrót po rzeczy tracą cenne minuty. Windy w czasie pożaru są niebezpieczne: mogą stanąć przy zaniku zasilania albo zatrzymać się na piętrze objętym ogniem.

Dlaczego tak

Gaśnice proszkowe i śniegowe dopuszczone do urządzeń pod napięciem mają na etykiecie podaną minimalną odległość i graniczne napięcie — dla niskiego napięcia zwykle jest to 1 m do 1000 V. Strumień kieruje się na podstawę ognia, a nie w płomienie. Woda i mokry koc przewodzą prąd, więc przy urządzeniu pod napięciem narażają gaszącego na porażenie.

Dlaczego tak

Tarcza szlifierki obraca się z prędkością obwodową rzędu 80 m/s, więc pęknięcie tarczy bez osłony wyrzuca odłamki z siłą pocisku. Tarcza musi mieć dopuszczalną prędkość co najmniej równą prędkości obrotowej szlifierki i nie może być pęknięta ani zawilgocona. Długość przewodu i czystość obudowy nie wpływają na główne zagrożenie, jakim jest rozerwanie tarczy.

Dlaczego tak

Ergonomiczne stanowisko dopasowuje się do wymiarów i możliwości człowieka: blat na wysokości pozwalającej pracować bez pochylania się, narzędzia w zasięgu rąk, dobre oświetlenie przedmiotu pracy i możliwość zmiany pozycji między siedzącą a stojącą. Kolor ścian ma pewne znaczenie dla odbicia światła, ale jest drugorzędny. Marka narzędzi i odległość od biura nie wpływają na obciążenie organizmu.

Dlaczego tak

Ogólne przepisy BHP wymagają, by na każdego z pracowników jednocześnie zatrudnionych w pomieszczeniu stałej pracy przypadało co najmniej 13 m³ wolnej objętości i 2 m² wolnej powierzchni podłogi, niezajętej przez urządzenia i sprzęt. Mniejsze wartości prowadzą do stłoczenia, gorszej wymiany powietrza i utrudnionej ewakuacji. Większe wartości nie są błędem pod względem bezpieczeństwa, ale nie są wymaganym minimum.

Dlaczego tak

Przepisy dotyczące ręcznych prac transportowych ograniczają masę przenoszoną przez mężczyznę do 30 kg przy pracy stałej i 50 kg przy pracy dorywczej. 12 kg i 20 kg to limity dla kobiet — odpowiednio przy pracy stałej i dorywczej, a 50 kg dotyczy wyłącznie pracy dorywczej mężczyzny. Ciężkie bębny kablowe czy transformatory przenosi się więc zespołowo lub sprzętem transportowym.

Dlaczego tak

Bezpieczne i higieniczne warunki pracy to przede wszystkim właściwy mikroklimat (temperatura, wymiana powietrza) oraz oświetlenie o natężeniu i równomierności dobranych do dokładności wykonywanych prac. Oświetlenie awaryjne służy do ewakuacji, a nie do pracy. Wykładzina dywanowa sprzyja gromadzeniu się ładunków elektrostatycznych i kurzu, a rolety zaciemniające pogarszają warunki pracy wzrokowej.

Dlaczego tak

Kodeks pracy gwarantuje co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie oraz co najmniej 35 godzin odpoczynku tygodniowego. Planując dyżury i prace awaryjne, pracodawca musi pilnować tych limitów, bo zmęczony elektryk popełnia błędy przy łączeniach. 8 godzin to norma czasu pracy na dobę, z którą ta wartość bywa mylona.

Dlaczego tak

Kodeks pracy przyznaje pracownikowi pracującemu co najmniej 6 godzin na dobę prawo do 15-minutowej przerwy wliczanej do czasu pracy. Pracodawca może dodatkowo wprowadzić przerwę na spożycie posiłku do 60 minut, ale ta nie jest wliczana do czasu pracy. 5 minut to przerwa po każdej godzinie pracy przy monitorze ekranowym — to inny, szczególny przepis.

Dlaczego tak

Ocena ryzyka zawodowego polega na zidentyfikowaniu zagrożeń na stanowisku, oszacowaniu prawdopodobieństwa i skutków ich wystąpienia oraz ustaleniu środków, które ryzyko zmniejszą. Pracodawca musi ją udokumentować i przekazać pracownikom informację o ryzyku. Inwentaryzacja narzędzi czy ubezpieczenie majątku mają znaczenie dla firmy, ale nie zapobiegają wypadkom.

Dlaczego tak

Przewód nawinięty na bęben nie oddaje ciepła — kolejne warstwy grzeją się nawzajem, więc przy prądzie kilkunastu amperów izolacja może się stopić i zapalić, choć ten sam przedłużacz rozwinięty pracowałby bezpiecznie. Większy przekrój przewodu zmniejsza nagrzewanie, a wyłącznik różnicowoprądowy wręcz ogranicza ryzyko pożaru od prądów upływu. Oprawa LED wydziela mniej ciepła niż żarowa.

Dlaczego tak

Izolacja z polichlorku winylu podczas pożaru wydziela gęsty dym i chlorowodór, który z wilgocią tworzy kwas solny — trujący dla ludzi i niszczący aparaturę. Przewody bezhalogenowe (oznaczane np. literami HF lub LSOH) palą się z niewielkim zadymieniem i bez tych związków. Azbest jest zakazany ze względu na działanie rakotwórcze, a zwiększanie zawartości chloru pogarsza problem.

Dlaczego tak

Norma dotycząca rękawic elektroizolacyjnych przyporządkowuje klasom napięcie robocze: klasa 00 — do 500 V, klasa 0 — do 1000 V prądu przemiennego, klasa 1 — do 7,5 kV, a wyższe klasy — do średnich napięć. Rękawice klasy 2, 3 czy 4 są znacznie grubsze i utrudniają precyzyjną pracę, a ich stosowanie w sieci niskiego napięcia nie jest konieczne. Przed każdym użyciem rękawice sprawdza się na szczelność przez napełnienie powietrzem.

Dlaczego tak

Łuk elektryczny wytwarza ogromną ilość ciepła i promieniowania w ułamku sekundy. Odzież odporna na łuk nie zapala się i nie topi, osłona twarzy chroni oczy i skórę, a rękawice — przed porażeniem i oparzeniem dłoni. Tkaniny syntetyczne topią się i wtapiają w skórę, pogarszając oparzenie, a krótki rękaw zostawia odsłonięte ręce. Fartuch spawalniczy nie osłoni twarzy.

Dlaczego tak

Znaki ewakuacyjne i znaki pierwszej pomocy mają barwę zieloną z białym symbolem — kształt prostokąta lub kwadratu i biegnąca postać ze strzałką wskazują drogę ewakuacji. Znak pierwszej pomocy też jest zielony, ale przedstawia biały krzyż. Zakazy mają kształt koła z czerwoną obwódką i przekreśleniem, a nakazy — niebieskiego koła z białym piktogramem.

Dlaczego tak

Znaki ochrony przeciwpożarowej mają kolor czerwony z białym symbolem i informują o lokalizacji sprzętu: gaśnicy, hydrantu, przycisku alarmowego czy telefonu alarmowego. Kolor czerwony w tym kontekście nie oznacza zakazu — zakaz ma kształt koła z przekreśleniem. Miejsce zbiórki oznacza się zielonym znakiem ewakuacyjnym, a nakazy — niebieskim kołem.

Dlaczego tak

Brak przytomności i brak prawidłowego oddechu to dwa objawy, na podstawie których rozpoznaje się nagłe zatrzymanie krążenia — nie trzeba i nie należy szukać tętna. Każda minuta bez uciśnięć klatki piersiowej zmniejsza szansę przeżycia. Przy omdleniu poszkodowany oddycha, a podczas napadu padaczki występują drgawki. Uznanie braku oddechu za zmęczenie kosztuje życie.

Dlaczego tak

Pozycja boczna bezpieczna utrzymuje drożność dróg oddechowych: język nie opada na tylną ścianę gardła, a ewentualne wymiociny wypływają z ust zamiast trafić do płuc. Oddech trzeba sprawdzać regularnie, bo może ustać. Nieprzytomnemu nie wolno podawać płynów, a uciśnięcia klatki piersiowej wykonuje się tylko wtedy, gdy nie ma prawidłowego oddechu.

Dlaczego tak

Dyspozytor musi wiedzieć, gdzie wysłać zespół i jakiej pomocy potrzeba, dlatego podaje się dokładne miejsce, co się stało, ilu jest poszkodowanych i w jakim są stanie. Rozłącza się dyspozytor, bo może jeszcze dopytać albo przekazać instrukcje, np. prowadzenia RKO. Uzależnianie wezwania pomocy od zgody kierownika opóźnia ratunek, a o wypadku zawiadamia się przełożonego równolegle.

Dlaczego tak

Większość krwotoków z kończyn zatrzymuje mocny bezpośredni ucisk na ranę, a następnie opatrunek uciskowy; opaskę uciskową stosuje się dopiero przy masywnym krwotoku, którego ucisk nie opanuje. Przemywanie spirytusem nie zatrzymuje krwawienia i uszkadza tkanki. Opuszczenie ręki poniżej serca zwiększa krwawienie, a picie jest bez znaczenia dla tamowania krwi.

Dlaczego tak

Chłodzenie wodą przez 10–20 minut obniża temperaturę tkanek, zatrzymuje pogłębianie się oparzenia i zmniejsza ból; potem zakłada się jałowy, luźny opatrunek. Tłuszcz zatrzymuje ciepło w skórze i utrudnia późniejsze leczenie, a przekłuwanie pęcherzy otwiera drogę zakażeniu. Ciasny bandaż bez chłodzenia uciska obrzęk, który po oparzeniu szybko narasta.

Dlaczego tak

Amputowana część ma szansę zostać przyszyta, jeśli trafi do szpitala schłodzona, ale nie zamrożona. Dlatego owija się ją jałowo, pakuje do szczelnego worka i dopiero ten worek umieszcza w wodzie z lodem. Bezpośredni kontakt z lodem powoduje odmrożenie tkanek i przekreśla replantację, a mycie w ciepłej wodzie przyspiesza ich obumieranie.

Dlaczego tak

Gniotący ból zamostkowy promieniujący do ręki lub żuchwy, bladość i poty to klasyczny obraz zawału serca. Poszkodowany powinien siedzieć lub półsiedzieć, bo ta pozycja zmniejsza obciążenie serca, a pomoc trzeba wezwać natychmiast. Wysiłek, np. chodzenie, zwiększa zapotrzebowanie serca na tlen i pogarsza jego stan. Udar objawia się zaburzeniami mowy i niedowładem, a nie bólem w klatce.

Dlaczego tak

Asymetria twarzy, niedowład kończyny i zaburzenia mowy to objawy udaru mózgu. Leczenie jest skuteczne tylko w ciągu kilku godzin od początku objawów, dlatego godzina ich wystąpienia jest dla lekarzy kluczową informacją. Poszkodowany może mieć zaburzenia połykania, więc nie podaje się mu płynów ani leków. Czekanie na ustąpienie objawów zabiera czas, którego nie da się odzyskać.

Dlaczego tak

Wytyczne resuscytacji zalecają uciskanie dolnej połowy mostka na głębokość 5–6 cm z częstotliwością 100–120 na minutę, w cyklach 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze. Wolniejsze tempo nie zapewnia wystarczającego przepływu krwi przez mózg i serce. Zbyt szybkie uciskanie nie pozwala klatce piersiowej wrócić do pozycji wyjściowej, więc serce nie zdąży się napełnić krwią.

Dlaczego tak

AED analizuje rytm serca na podstawie sygnału z elektrod — ruch klatki piersiowej przy uciśnięciach zakłóca tę analizę, a dotknięcie poszkodowanego w chwili wyładowania może porazić ratownika. Dlatego na polecenie urządzenia wszyscy się odsuwają, a po wyładowaniu natychmiast wraca się do uciśnięć. Mokrą klatkę piersiową należy osuszyć, a nie rezygnować z defibrylacji.

Dlaczego tak

Elementy pasywne nie dostarczają energii do obwodu — rezystor ją rozprasza, a cewka i kondensator tylko ją czasowo magazynują i oddają. Akumulator, prądnica, ogniwo czy zasilacz są źródłami, czyli elementami aktywnymi, które wprowadzają energię do obwodu. Źródło sterowane także jest elementem aktywnym, choć jego wydajność zależy od innej wielkości w obwodzie.

Dlaczego tak

Włókno żarówki nagrzewa się od prądu do ponad 2000°C, a rezystancja wolframu rośnie z temperaturą — na zimno jest kilkanaście razy mniejsza niż w stanie świecenia, stąd duży prąd w chwili włączenia. Charakterystyka prądowo-napięciowa żarówki nie jest więc linią prostą. Rezystory metalizowane i manganinowe projektuje się właśnie po to, by ich rezystancja prawie nie zależała od temperatury, czyli były liniowe.

Dlaczego tak

W potencjometrze napięcie przyłożone do końców ścieżki dzieli się w stosunku zależnym od położenia ślizgacza, dlatego służy on do regulacji napięcia, np. głośności. Termistor i warystor mają dwa wyprowadzenia, a ich rezystancja zmienia się odpowiednio z temperaturą i z napięciem, a nie z położeniem mechanicznym. Kondensator strojeniowy zmienia pojemność, a nie rezystancję.

Dlaczego tak

W kodzie literowo-cyfrowym litera zastępuje przecinek dziesiętny i jednocześnie określa mnożnik: R oznacza omy, k — kiloomy, M — megaomy. „4k7” to więc 4,7 kΩ, a „47k” oznaczałoby 47 kΩ. Zapis ten stosuje się właśnie po to, by przecinek nie zginął w druku lub przy zabrudzeniu. Pojemności i indukcyjności oznacza się innymi symbolami jednostek.

Dlaczego tak

Przez bocznik ma płynąć prąd 1 A − 1 mA = 0,999 A przy tym samym napięciu, jakie odkłada się na mierniku: 1 mA · 100 Ω = 0,1 V. Stąd R_b = 0,1 V / 0,999 A ≈ 0,1 Ω. Wynik 99,9 kΩ to rezystor posobny, który łączy się szeregowo, aby rozszerzyć zakres woltomierza, a nie amperomierza. 1 Ω i 10 Ω to wyniki pomyłki o rząd lub dwa rzędy wielkości.

Dlaczego tak

Rezystor posobny przejmuje większą część mierzonego napięcia, więc ustrój o małym napięciu pełnego wychylenia może mierzyć znacznie wyższe napięcia — przy okazji rezystancja wewnętrzna woltomierza rośnie, co jest zaletą. Zamiana na amperomierz wymagałaby bocznika o małej rezystancji, połączonego równolegle. Przed odwrotną polaryzacją chroni dioda, a nie rezystor szeregowy.

Dlaczego tak

Amperomierz mierzy prąd, więc musi przez niego płynąć prąd odbiornika — łączy się go szeregowo. Woltomierz mierzy różnicę potencjałów na zaciskach odbiornika, więc łączy się go równolegle. Amperomierz połączony równolegle stanowiłby niemal zwarcie i mógłby zostać uszkodzony, a woltomierz w szeregu z odbiornikiem ograniczyłby prąd niemal do zera.

Dlaczego tak

Rezystancja zastępcza połączenia równoległego wynosi R = (6 · 3) / (6 + 3) = 2 Ω, więc prąd ze źródła I = 12 V / 2 Ω = 6 A. Można to sprawdzić gałęziami: 12/6 = 2 A oraz 12/3 = 4 A, razem 6 A. Wynik 1,33 A powstaje po zsumowaniu rezystancji jak przy połączeniu szeregowym (9 Ω), a 2 A i 4 A to prądy tylko jednej z gałęzi.

Dlaczego tak

Energia to iloczyn mocy i czasu: W = 2 kW · 3 h = 6 kWh. Koszt = 6 kWh · 0,90 zł/kWh = 5,40 zł. Wynik 1,80 zł pomija czas pracy, 6,00 zł to sama liczba kilowatogodzin potraktowana jak kwota, a 4,50 zł wychodzi, gdy moc i czas się doda zamiast pomnożyć (2 + 3 = 5 · 0,90).

Dlaczego tak

Przy stałej rezystancji moc jest proporcjonalna do kwadratu napięcia: P = P_n · (U/U_n)² = 2000 · (207/230)² = 2000 · 0,9² = 2000 · 0,81 = 1620 W. Wynik 1800 W powstaje, gdy przyjmie się, że moc maleje liniowo z napięciem, o 10%. To typowy błąd — obniżenie napięcia o 10% zmniejsza moc grzejnika aż o prawie 20%.

Dlaczego tak

Impedancja szeregowego połączenia R i X_L wynosi Z = √(30² + 40²) = √2500 = 50 Ω, więc I = 230 / 50 = 4,6 A. Wynik 3,29 A powstaje po arytmetycznym zsumowaniu R i X_L (70 Ω), co jest błędem, bo napięcia na rezystancji i reaktancji są przesunięte w fazie o 90°. 7,67 A i 5,75 A to prądy liczone tylko przez samą rezystancję lub samą reaktancję.

Dlaczego tak

Współczynnik mocy to stosunek rezystancji do impedancji: cos φ = R / Z = 30 / 50 = 0,6, bo Z = √(30² + 40²) = 50 Ω. Wynik 0,8 to sin φ = X_L / Z, a 0,75 to stosunek R do X_L, czyli cotangens kąta. Wartość 1,33 jest niemożliwa — współczynnik mocy nie może przekroczyć jedności.

Dlaczego tak

W połączeniu w trójkąt każda grzałka ma napięcie międzyprzewodowe 400 V, więc jej moc wynosi 400² / 40 = 4000 W, a trzech grzałek — 12 kW. Wynik 4 kW odpowiada połączeniu w gwiazdę, gdzie każda grzałka ma tylko 230 V: 3 · 230² / 40 ≈ 3,97 kW. Przełączenie z gwiazdy na trójkąt zwiększa więc moc trzykrotnie, co wykorzystuje się w dwustopniowej regulacji grzejników.